Serge Van Cauwenbergh

Tsjernobyl: op bezoek bij Sava en Olena

Zoals eerder aangehaald zal ik stelselmatig een stukje tekst uit mijn scriptie over Tsjernobyl publiceren, aangevuld met enkele foto’s uit de reportage. In de scriptie vertel ik mijn verhaal over de ramp en mijn bezoek aan Tsjernobyl en de “Zones of Exclusion”.

Aan de controlepost in Pripiat staat een schriel oud mannetje te liften. Hij draagt een lange lederen jas en op zijn hoofd staat een berenmuts. Hij wil graag meerijden naar Tsjernobyl. Maxim vraagt mij toelating, alsof ik zou kunnen weigeren. De man neemt achterin de wagen plaats naast mij. Sava is zijn naam en hij woont in Chepelitchi, een verlaten dorpje op twee kilometer van Pripiat. Met de fiets rijdt hij tot aan de controlepost en hoopt zo met iemand te kunnen meerijden. Ik vraag aan Maxim of we hem deze namiddag bij hem thuis mogen bezoeken en fotograferen. Dat blijkt voor de man geen probleem te zijn. We spreken af dat we hem om 14 uur aan de winkel in Tsjernobyl oppikken.

14 uur. We rijden naar de winkel naast de brandweerkazerne waar we Sava oppikken. Aan de controlepost van Pripiat neemt hij de fiets vanwaar hij via binnenwegen naar het dorpje fietst. Wij moeten rechtsomkeer maken en via de gewone weg naar het dorpje rijden. Nikolaj weet blijkbaar hoe hij er moet geraken. Zogezegd.

Na 10 minuten draait hij een weg in waar we aan een verlaten bouwwerf uitkomen. Zo eentje die je in een film zou tegenkomen waar men de personages een kopje kleiner maakt. Hij is op zoek naar een sluipweg die naar het dorpje leidt. Maar ik heb de indruk dat het hier gewoon doodloopt. Een eenzame trucker, die haast ingedommeld is achter het stuur van zijn stilstaande vrachtwagen, kijkt verbaasd wanneer hij onze wagen de werf ziet oprijden. Nikolaj stapt uit en vraagt de weg. Terugkeren is de boodschap want hier loopt helemaal geen weg naar het dorpje. Eenmaal terug op de baan twijfelt hij en wat verderop rijdt hij een dichtbegroeid bos in met verharde wegen. De ingegroefde bandensporen lopen zigzag tussen de vele bomen. Waar we telkens uitkomen, weet ik niet. Niemand van ons kan zich oriënteren. We passeren verroeste en uitgebrande autowrakken, grote fabriekspanden en verlaten huisjes. Via die verharde wegen rijden we via een achterpoortje terug Pripiat binnen en hebben we de controlepost aan het begin van de stad omzeild. Maxim en Nikolaj zijn er duidelijk niet gerust in en vrezen het ergste mochten ze nu aan de controlepost passeren. Zo trachten we via een nog andere route in het dorpje te geraken, maar ook dat biedt geen uitweg. Nikolaj loodst zijn gammele Lada vakkundig door het hoge gras maar strandt uiteindelijk voor ondoordringbare prikkeldraad. Er zit niets anders op dan de controlepost te trotseren. Ik maak hen duidelijk dat ze zich geen zorgen hoeven te maken. Dat de beveiliging niet waterdicht is, is onze zorg niet.

De bewakers reageren zoals verwacht geschrokken wanneer ze ons via de andere kant van de controlepost zien opduiken. Achter de tralies van hun kantoor zijn de verbouwereerde mannen al druk aan het gesticuleren nog vooraleer Maxim en Nikolaj uit de wagen zijn gestapt. Ze leggen de situatie uit en een paar minuten later mogen we voorbij de hefboom. Dat viel al bij al goed mee. Van arresteren en naar een strafkamp in Siberië gedeporteerd worden, is al lang geen sprake meer.

De bewakers hebben de route in detail beschreven en blijkbaar heeft Nikolaj ergens een verkeerde afslag genomen. Na een uur rondrijden zijn we eindelijk op weg naar Sava. Aan een nieuwe controlepost waar we nog niet eerder zijn gepasseerd, loopt het bijna opnieuw fout. De bewaker wil ons eerst niet doorlaten omdat deze controlepost niet op mijn programma vermeld staat. Na wat aandringen en uitleg over Sava’s uitnodiging mogen we passeren. Volgens Maxim heeft de bewaker in ruil voor de toelating een pak printpapier gevraagd. Ik geloof er niets van. “Les flics sont des cons” zegt Maxim, “ze doen alsof ze kunnen lezen maar begrijpen niet wat er op je paspoort of toelating genoteerd is. De ouderen zijn nog vriendelijk, of toch enigszins. Les jeunes sont tous des cons et des pédés”.

Na nog een kwartiertje rijden, komen we aan bij het huisje van Sava (77) en zijn vrouw Olena (74). Er hangen potten en pannen te drogen aan een omheining, er lopen katten rond, een pot soep staat te pruttelen op een vuurtje. Vroeger woonden ze in Semikhodi, een klein dorpje eveneens in de buurt van Pripiat. Vóór de kernramp hebben ze in Chepelitchi gronden gekocht en nadien zijn ze naar hier verhuisd. Hij is veehandelaar en visser geweest en zij werkte op een boerderij.

Sava geeft Maxim twee gedroogde vissen als dank voor de lift. De dankbaarheid is oprecht en dat raakt me. We hebben hem zeker geen lift gegeven om iets in ruil terug te krijgen. We hebben die oude man klaarblijkelijk een plezier gedaan.

Wat me opvalt, is de koelkast. Dat is wel het laatste wat ik hier zou verwachten. In december 2005 heeft de president een bezoek gebracht aan het gebied en aan enkele bewoners. Hij heeft Sava deze koelkast geschonken als daad van barmhartigheid voor de povere levensomstandigheden van de oude bewoners. Met een helikopter hebben ze de koelkast geleverd. Of zijn verhaal waarheid bevat, kan ik moeilijk nagaan. De man is duidelijk heel blij met het geschenk én tegelijk fier dat hij ook het mobiele telefoonnummer van de president heeft. In de leefruimte staat bovendien een recent televisietoestel. Olena vraagt aan Maxim om die even af te stellen want er zit veel storing in de beelden. Ik ben enerzijds verwonderd dat ze een televisietoestel hebben, maar anderzijds vraag ik me af hoe ze met een simpele antenne zoveel zenders kunnen ontvangen. De technologie staat ook hier blijkbaar niet stil. In niemandsland, godbetert, sluipt het gif ook al langzaam binnen. Hun leefwereld is de voorbije twintig jaar niet veranderd, de poster aan de muur met een kalender uit 1986 is een stille getuige van de ramp. Alleen de koelkast en het televisietoestel verraden dat blijkbaar niemand kan ontsnappen aan Westerse invloeden.

Terwijl Maxim het toestel afstelt, toont Olena foto’s van hun kinderen. Ze raken allebei ontroerd als ze vertelt dat twee zonen vermoord zijn. In de periode na het ongeval doken er in het gebied geregeld illegale vissers, jagers en plunderaars op. Men vermoedt dat zij de daders zijn, maar de moorden zijn nooit opgehelderd. Hun enige overlevende zoon woont in Siberië, hun twee dochters in en rond Kiev.

Ze nodigen ons uit om iets te blijven eten maar we weigeren beleefd. Het begint al donker te worden en dan is het hier op de niet verlichte wegen niet veilig rijden. Zeker als je weet dat het asfalt er heel slecht aan toe is. We nemen afscheid van het oude koppel en begeven ons opnieuw richting Tsjernobyl. Ik vraag aan Maxim of hij ze kan vertellen dat ik enkele foto’s zal opsturen zodat Sava en Olena er een herinnering aan overhouden. “Dat zal hen plezier doen”, zegt hij.

Alle artikels uit deze reeks:
- Tsjernobyl: op bezoek bij Ganna
- Tsjernobyl: op bezoek bij Maria en Micha
- Tsjernobyl: op bezoek bij Olga
- Tsjernobyl: op bezoek bij Sava en Olena
- Tsjernboyl: reactor 4
- Tsjernboyl: een bezoek aan de verlaten stad Pripiat
- Boek: Chernobyl Legacy

1. Tsjernobyl: op bezoek bij Olga
2. Tsjernobyl: op bezoek bij Ganna
3. Tsjernobyl: op bezoek bij Maria en Micha
4. Tsjernboyl: een bezoek aan de verlaten stad Pripiat
5. People of Chernobyl

This entry was posted on Sunday, July 29th, 2007 at 10:53. It is filed under Reportage/Documentaire and tagged with kernramp, kernreactor, pripiat, radioactiviteit, tsjernobyl. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed.